Бидний шийдэл | WWF

Бидний шийдэл



ХАМГААЛАХААР СОНГОСОН БИОЛОГИЙН ОЛОН ЯНЗ БАЙДАЛ

Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF)-гийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газар Алтай-Соён болон Амар мөрний бүс нутагт биологийн таван олон янз байдлыг хамгаалахаар сонгож, урт хугацааны зорилгоо Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF)-гийн Даян дэлхийн зорилготой нягт уялдуулж тодорхойлсон билээ.
ЦЭНГЭГ УСНЫ ЭКОСИСТЕМ    
Дэд зорилго: Цэнгэг усны экосистемийн эрүүл байдлыг тодорхойлогч Тул загас (Hucho taimen), болон ус, намгархаг газрын эрүүл байдлыг тодорхойлогч тогорууны зүйлүүд.
Одоогийн нөхцөл байдал: Нуур, усан сан, гол зэрэг нь дэлхий дээр хамгийн эрчимтэй өөрчлөгдөж байгаа цэнгэг усны экосистемүүд юм. Өөрчлөлтүүдээс дурьдвал нуур, голын морфологийн өөрчлөлт, усзүй, тэжээллэг болон хортой бодисын биогеохими, экосистемийн бодисын солилцоо, нүүрстөрөгчийн хуримтлал, унаган зүйлүүд устах зэрэг орно.  
Нөлөөлж буй хүчин зүйлс бол уур амьсгалын өөрчлөлт, гидрологийн урсацын төлөвийн өөрчлөлт, газар ашиглалт, химийн бодисын хэрэглээ, харь зүйлийн түрэмгийлэл, хэт их ашиглалт зэрэг орж байна.    
Монгол Улсад олборлох салбар хөгжихийн зэрэгцээ гүний болон гадаргууны усны экосистемүүд зохисгүй ашиглалтад өртөх нөхцөл байдал үүсч, улмаар усны морфологи болон чанарын өөрчлөлт гарах эрсдэлтэй юм.
Дэлхийн дулаарлаас шалтгаалж гадаргууны усны түвшин нэмэгдсэн хэдий ч гүний усны түвшин буурсаар байна. Ус намгархаг газар хумигдаж, нутгийн зүүн хойд хэсгийн үр тарианы үйлдвэрлэл багассан учраас ихэнх тогоруу Улз голын сав газраас Онон голын сав газарт нүүж байна.  Ийнхүү үржилд орох тогоруунууд Монгол Дагуурын дархан цаазат газраас хамгааллын статусгүй Хурх Хүйтэн болон Онон голын цутгал бүхий газар нутаг руу нүүснээр хүний зүгээс үзүүлэх аюул дарамтад өртөх бодит нөхцөл байдал үүссэн.  
Хамгааллын зорилго: Алтай-Соён болон Амар мөрний бүс нутаг дахь цэнгэг усны хамгийн чухал газар нутгийг хамгаалалтад авч, усны нөөцийг зохистой ашиглах замаар 2021 он гэхэд эдгээр бүсэд цэнгэг усны экосистемийн байдал 2016 оныхоос доройтохгүй болсон байна. 
СЭРҮҮН БҮСИЙН ХОЛИМОГ ОЙ
Одоогийн нөхцөл байдал: Сэрүүн бүсийн холимог ойн экосистем нь манай гарагийн хамгийн том хуурай газрын биомыг төлөөлдөг. Монгол орны хувьд газар нутгийн наймаас бага хувийг сэрүүн бүсийн холимог ойн экосистем эзэлж байгаа ч дэлхийн хэмжээнд томоохонд тооцогдох Амар, Енисей мөрөн болон Монгол орны томоохон гол мөрнүүдийн урсац бүрэлдэх эхийг хамгаалахад чухал үүрэгтэй юм.        
Хамгааллын зорилго: Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн сүлжээ болон нутгийн иргэдэд түшиглэсэн ойн менежментийг хэрэгжүүлэх замаар 2021 он гэхэд Амар мөрний эх дэх сэрүүн бүсийн холимог ойн 80 хувийг хамгаалалтад авч, тогтвортой менежментийг нэвтрүүлнэ.  
ЦООХОР ИРВЭС (Panthera uncia)
Дэд зорилго: Экосистемийг эрүүл байлгахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг түлхүүр зүйлүүд болох цоохор ирвэсийн идэш тэжээл бологч амьтад болон саарал чоно (Canis lupus).   Одоогийн нөхцөл байдал:
Цоохор ирвэсийн тархац нутаг нь Төвдийн тэгш өндөрлөг, Гималай, Тиан Шан болон Алтайн өндөр уулс бүхий хойд Азийн 12 улс оронд сийрэг нягтаршилтай тархсан байдаг.     
Цоохор ирвэсийн нийт популяцийн 20 хувь Монгол Улсад, үүнээс гуравны хоёр нь Алтай-Соёны бүс нутгийн Монгол дахь хэсэгт байдаг. Хулгайн ан, хууль бус худалдаа, бэлчээрийн доройтлоос үүдсэн амьдрах орчин, идэш тэжээл бологч амьтдын хомсдол, хүн ирвэсийн зөрчил, уур амьсгалын өөрчлөлт зэргээс шалтгаалж цоохор ирвэсийн тоо толгой нийт тархац нутгийнхаа хэмжээнд буурсаар байна. Өнгөрсөн 20 жилийн хугацаанд цоохор ирвэсийн тоо толгой хамгийн багадаа 20 хувиар буурсан гэж таамагладаг. 2100 он хүртэлх цоохор ирвэсийн амьдрах орчин хэрхэн өөрчлөгдөх таамаглалыг харахад уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр одоогийн амьдрах орчны 39 хувь нь хомсдох эрсдэлтэй бөгөөд энд Монгол орны говь, хангайн бүс нутаг багтаж байна. Харин Алтай-Соёны бүс нутаг бол цоохор ирвэсийн чухал амьдрах орчин бөгөөд түүний оршихуйн эцсийн газар нутаг байх магадлалтай.           
Хамгааллын зорилго: 2021 он гэхэд Алтай-Соёны бүс нутгийн нэн чухал газруудад (цоохор ирвэсийн экосистем хамгааллын Даян дэлхийн хөтөлбөр болон Дэлхийн байгаль хамгаалах сангийн зүйлийн хамгааллын төлөвлөгөөнд багтсан газар нутаг) цоохор ирвэсийн тоо толгой 2016 оны байдалтай харьцуулахад тогтвортой хэвээр, тодорхой хэмжээнд өссөн байна.  
МОНГОЛ БӨХӨН (Saiga tatarica mongolica)
Дэд зорилго: Цөлөрхөг хээрийн экосистем
Одоогийн нөхцөл байдал: Монгол бөхөн бол зөвхөн Монголд байдаг дэд зүйл амьтан юм. Дэлхийн байгаль хамгаалах холбооны “нэн ховор” ангилалд багтаж, мөн Монголын Улаан номонд бүртгэгджээ. Энэ зүйл амьтан байгалийн гамшиг, ган зуд, хулгайн анд өртөмтгий, амьдрах орчин нь малын бэлчээртэй давхцдаг. Эдгээр гурван хүчин зүйл давхцаж улмаар 2001/2002 онд болсон зуднаар бөхөнгийн тоо толгой 800 хүртэл цөөрсөн эмгэнэлт түүх бий. Харин Дэлхийн байгаль хамгаалах сан, МАВА сан болон бусад байгууллагын хамтарсан хамгааллын ажлын үр дүнд Монгол бөхөнгийн тоо толгой 15 мянга орчимд хүрээд байна.            
Байгаль хамгааллын зорилго: 2021 он гэхэд Монгол бөхөнгийн тоо толгойг 2016 оны байдалтай харьцуулахад 30 хувиар нэмэгдүүлж, бөхөнгийн амьдрах орчны менежментийг үр ашигтай хэрэгжүүлнэ.     
ТУРУУТАНЫ НҮҮДЭЛ  
Дэд зорилго: Хээр болон цөлөрхөг хээрийн туруутан хулан (Equus hemionus), хар сүүлтий (Gazella subgutturosa) ба цагаан зээр (Procapra gutturosa)      
Одоогийн нөхцөл байдал: Хүнээс шалтгаалсан хүчин зүйлс уудам орон зайд нүүдэллэдэг амьтдын нүүдэлд саад үүсгэж, амьдрах орчин нь хуваагдах эрсдэлтэй гэж амьтан судлаачид дүгнэдэг. Автозам, төмөр зам зэрэг шугаман дэд бүтцийн хөгжилтэй холбоотой төслүүд хулан, хар сүүлтий, цагаан зээр зэрэг нүүдлийн туруутан амьтдын нүүдэлд саад тотгор үзүүлж байна. 2025 онд ашиглалтад орохоор төлөвлөгдсөн төмөр замын төслүүдийн улмаас төмөр зам болон хилийн торнууд цагаан зээрийн одоогийн популяцийг ес, хулангийн популяцийг тав, хар сүүлтийнхийг долоон салангид популяци болгож хуваах эрсдэлтэй. Түүнчлэн Монгол бөхөнгийн популяци хоёр хуваагдах аюул ойрхон байгааг судлаачид онцлон сануулж байгаа юм.
Хамгааллын зорилго: Шугаман дэд бүтцийн хөгжлийн сөрөг нөлөөг сааруулах, тархац нутгийг холбосон гол газар нутгийн хамгааллын менежментийг үр ашигтай хэрэгжүүлэх замаар 2021 он гэхэд дээрх туруутан амьтдын нүүдэллэх боломжийг хэвээр үлдээнэ/сэргээнэ.     
УУР АМЬСГАЛ БА ЭРЧИМ ХҮЧ
Уур амьсгал болон эрчим хүчний асуудлыг стратегийн зорилтын түвшинд салбар хоорондын чиглэл болгож тодорхойлсон юм.